Munarmedia.kz 11.04.2026 /Astana/– 2026 жылдың көктемі әлемдік мұнай нарығы үшін екі ірі теңіз айлағындағы ахуалмен есте қалды. Оның бірі – Ормуз бұғазының жабылуына байланысты жүздеген танкер тұрып қалған Парсы шығанағы, екіншісі – дрон шабуылына ұшыраған Усть-Луга порты орналасқан Фин шығанағы. Екі жағдай да мұнай экспортына қатысты болғандықтан, бұл оқиғалардың Қазақстанға ықпалы қандай деген сұрақ туындайды. Осы мәселе төңірегінде CMN.KZ тілшісі мұнай-газ саласының сарапшысы Нұрлан Жұмағұловпен сұхбаттасты.
Сарапшының айтуынша, әлемдік нарықтағы бағаның құбылуы Қазақстан мұнайының құнына тікелей әсер етеді. Себебі елдегі экспорт пен салық саясаты негізінен Brent және KEBCO маркаларына тәуелді. Бұған дейін KEBCO мұнайы Brent бағасынан 1–2 доллар төмен сатылса, Ормуз бұғазындағы жағдайға байланысты керісінше 1–2 доллар үстемемен өткені байқалған. Ал Каспий құбыр консорциумы арқылы тасымалданатын CPC қоспасының бағасы бейресми дерек бойынша Brent-тен 10 доллардан жоғары деңгейде қалыптасып отыр.
Сарапшының сөзінше, мұнай бағасының өсуі ел экономикасына оң әсер етеді. Соңғы апталарда қара алтын құны барреліне 110 доллар шамасында болды. Егер айлық орташа көрсеткіш 105 доллардан асса, экспорттық кедендік баж салығы автоматты түрде өседі. Дегенмен, мұндай жоғары түсімдер тұрақты түрде тіркелмеген.
Ормуз бұғазындағы дағдарыс Қазақстан мұнайына айтарлықтай әсер етпеген. Себебі отандық мұнай негізінен Ресей арқылы құбырмен тасымалданып, 90 пайызға жуығы Еуропа нарығына жөнелтіледі. Жапония мен Оңтүстік Кореяға жеткізілім бар болғанымен, олардың көлемі салыстырмалы түрде аз.
Сарапшы сондай-ақ Қазақстан мұнайын басқа бағыттарға жедел бұру мәселесіне де тоқталды. Оның айтуынша, мұнайды тікелей мемлекет емес, трейдерлер мен жүк жөнелтуші компаниялар сатады. Сондықтан қандай елге және қандай көлемде жеткізу туралы шешімді солар қабылдайды.
Мысал ретінде Оңтүстік Кореяның жағдайы келтірілді. Бұрын бұл ел Қазақстан мұнайының негізгі сатып алушыларының бірі болған. Алайда Қызыл теңіздегі қауіпсіздік мәселелеріне байланысты тасымал бағыты өзгеріп, логистика күрделенген соң жеткізілім тоқтаған. Қазіргі таңда Таяу Шығыста ұсыныстың азаюына байланысты кореялық тарап қайта қызығушылық танытып отыр.
Ал Балтық теңізіндегі Усть-Луга портына жасалған шабуылдарға келсек, сарапшы олардың Қазақстан мұнай экспортына әсер етпегенін айтады. Себебі зақымданған нысандар негізінен газконденсат тиеуге арналған терминалдар болған. Қазақстан мұнайы бұл порт арқылы аз көлемде жөнелтіледі.
Негізгі экспорт бағыттары – Атырау–Самара құбыры арқылы Новороссийскідегі Шесхарис порты, сондай-ақ «Дружба» құбыры арқылы Германияға жеткізілім. Приморск пен Усть-Луга бағыттарының үлесі салыстырмалы түрде төмен.
Сарапшының пікірінше, тіпті Балтық порттарындағы мұнай терминалдары зақымданған жағдайда да Қазақстан экспортына түбегейлі қауіп төнбейді. Дегенмен, дрон шабуылдары жиілеген кезде қауіпсіздік талаптарына байланысты танкерлердің тиеу жұмыстары уақытша тоқтатылуы мүмкін.
Айта кетейік, соңғы рет Шесхарис терминалына жасалған шабуыл туралы ақпарат 6 сәуірде тараған. Қазақстанның Энергетика министрлігі бұл жағдай да экспорт көлеміне әсер етпегенін мәлімдеді. Мамандар алдағы уақытта көмірсутек жеткізіліміне қатысты ахуалды бақылауды жалғастырады.